سؤز آزادلیغی اسلام باخیشیندا
یازار : میرزه عبدالصمد ملکی | بؤلوم : دین
+0 به یه ن
سؤز آزادلیغی اسلام باخیشیندا
اسلام دینی، زماندان و مکاندان یوخاری و حد مرزی اولمایان بیر دیندیر. بو دین، سؤز آزادلیغینی احترام و اکرام چرچیوهسینده قبول ائلیر و انسانی، دوشونجه و ایدئولوژی سئچمگینده مختار بیلیر.
بعضی مسلمانلار سؤز آزادلیغینا دا قایل اولماسالار، اسلام دینی سؤز آزادلیغینی و هر هانسی یولو سئچمک آزادلیغینی انسانین اؤزونه بوراخیر. اسلام بویوران آزادلیقدا هر انسان؛ اقلیتده اولا و یا اکثریتده بیر نفر اولا و یا چوخ اولا، اؤز حقلرینه نایل اولماغا طبیعی حقی وار. اسلام انسانلارا ائله مهربانلیق، ائله کرامت اؤیردیر کی انسان عمیسینین قاتلینی باغیشلایا بیلیر. ابوسفیانین آروادی هند، هرچند مسلمان اولمامیشدان اوّل حضرت حمزهنین شهادتینه سبب اولوب اونون جیگرینی چیخاردیب یئمیشدی، آما مسلمان اولماقلا اسلامین رأفتی سایهسینده باغیشلانیر. بیر حالدا کی دموکراسی، مزیتلرینه رغماً بیر بؤیوک عیبی وار: دموکراسی سیستمینده آزلیغین حقّی یوخدور. بیر نفرین حقّی یوخدور. بیر جامعهده اقلیتده یاشایان انسانلارین حقلری اکثریتده اولانلارین یولونا قربان گئدیر.
قرآن کریم سؤز آزادلیغینی جامعهدهکی ناب و درین دوشونجهلرین کشفینه بیر وسیله کیمی ساییر و یئر به یئر انسانلاری دوشونمگه و تفکّره چاغیریر و البته کی دوشونن انسان دوشوندویونو دیله گتیرمهلیدیر یوخسا تورپاقدان باش قالدیرمامیش آغاجین نه فایداسی وار.
انسانلار تاریخ بویو سؤز آزادلیغی، عقیده آزادلیغی کیمی آزادلیقلار دالیسیجان اولوبلار. اسلام دینی انسانین بو عطشینه جواب وئریب و انسانا لازم اولان کرامتی و آزادلیغی وئریب:
الله تعالی قرآندا اعراف سورهسینین 157 –جی آیهسینده بویورور: «... وَ یَضَعُ عَنهُم إِصرَهُم وَ الأَغلال الَّتِی کَانَت عَلَیهِم» « . . . اونلارین چتینلیکلرینی و زنجیرلرینی آچار».
حضرت علی (ع) نهج البلاغهنین 31-جی نامهسینده بویورور: «لا تکن عبد غیرک و قد جعلک الله حرا» «الله سنی آزاد یارایب آیرسینا قول اولما».
البته کی سؤز و دوشونجه آزادلیغینین اهمیتی جسم آزادلیغیندان چوخ یوخاریدیر.
آما آزادلیغی ایستر جسمی و یا ایستر سؤز آزادلیغینین تعریفی نهدیر؟ هر سؤزو هر یئرده دئیه بیلمگه آژادلیق دئمک اولارمی؟ گئدیب بیرینین پنجرهسینه داش آتماق و یا قاپیسینی آچیب اونا یامان دئمگین آدینی آزادلیق قویماق اولارمی؟ هر عاغیللی انسان بو مسألهنی ردّ ائلر و بونا اوخشار ایشلری آزادلیق تعریفی ایچینده سیغدیرا بیلمز. اؤلکهمیزده پارلمانی سیستمینین باشلانیش ایللرینده (مشروطهنین باشلانیش گونلرینده) بیر عده جاهل آزادلیغین نه اولدوغونو آنلامادان، اللرینه کئچن تریبونلار واسطهسی ایله (مجلس تریبونو و مطبوعات) اونا بونا حتی مملکت بؤیوکلرینه یامان یازیب توهین ائلهمگه باشلادیلار و نتیجهده مشروطه حرکتی انحرافا چکیلدی.
سؤز آزادلیغی، آغیزا گلن هر سؤزو دانیشماق آنلامیندا دئییل. البته هر دانیشیقدا آیری انسانلارین کرامتی انسانلیق قایدالاری و جامعه قایدالاری نظرده توتولمالیدیر. اجازه بویورون بیر مثال ضمنینده بئله عرض ائلهییم:
جناب منتقد بیر شخصین گئیدیگی پالتارین عیبلی اولدغونو دوشونور. ایندی گئدیب هر یئرده «فلانی بئله عیبلی پالتار گئییب» دئمکله جار سالیرسا، بونا سؤز آزادلیغی دئمکق اولماز، آما گلیب اؤز نظرینی او شخصین اؤزونه دئسه بونا سؤز آزادلیغی دئمک اولار.
قرآن کریم سؤز آزادلیغینین چرچیوهسینی آیری انسانلارین حقلری ساییب اسراء سورهسینین 36-جو آیهسینده بویورور: «وَ لا تَقفُ مَا لَیِسَ لکَ بِهِ عِلمٌ إِنَّ السَّمعَ وَ البَصَرَ وَ الفُؤَادَ کُلُّ أُلئِکَ کَانَ عَنهُ مَسئُولاً» «بیلمهدیگین شئیین دالیسینجا گئتمه، البته سنین قولاغین، گؤزون و اورگین مسئولدور».
نور سورهسینین دؤردونجو آیهسینده بویورور: «إنَّ الَّذِینَ یَرمُونَ المُحصَناتِ الغافِلاتِ المُؤمِناتِ لُعِنُوا فِی الدُّنیَا و الآخِرَه وَ لَهُم عَذَابٌ عَظیمٌ»«مؤمنه خانیملارا افترا آتانلار، دنیا وآخرتده لعنته گلرلر و اونلار اوچون بؤیوک عذاب وار».
و یا حجرات سورهسینین 11-جی آیهسینده بویورور: « َأَیُّهَا الَّذِینَ ءَامَنُوا لَا یَسخَر قَومٌ مِّن قَومِ عَسَی أَن یَکُونُوا خَیراً مِّنهُم وَ لَا نِسَاءٌ مِّن نِّسَاءٍ عَسًی أَن یَکُنَّ خَیراً مِّنهُنَّ وَ لَا تَلمِزُوا أَنفُسَکُم وَ لَا تَنَابَزُوا بِالأَلقابِ...»«ائی ایمان گتیرنلر! بیر دسته آیری دستهنی اله سالماسین، بلکه اونلاردان داها یاخشیدیلار، و آروادلار آیری آروادلاریدا. بلکه اونلاردان داها یاخشیدیلار. بیر بیریزین عیبلرینی آختارمایین و بیر بیریزی پیس لقبلرله خطاب ائلهمهیین».
الله تعالی مسلمانلارا آیری انسانلارین ایناندیقلارینا پوچدا اولسا بئله، توهین ائتمگی اجازه وئرمیر. قرآن کریم انعام سورهسینین 108-جی آیهسینده بویورور: «وَ لَا تَسُبُّوا الَّذِینَ یَدعُونَ مِن دُونِ اللهِ فَیَسُبُّوا اللهَ عَدوَا بِغَیرِ عِلمٍ...» «اللها اینانمایانلارین ایناندیقلارینا یامان دئمهیین کی اونلار دا جهالت اوزو ایله اللها اهانت ائلرلر . . .».
سس سرعتی ایله شهرلر آراسی سفر
یازار : میرزه عبدالصمد ملکی | بؤلوم : تكنولوژی
+0 به یه ن
سس سرعتی ایله شهرلر آراسی سفر
Hyperloop پروژهسی، مسافرت اوچون مناسب اولان ساعتده 1280 کیلومتر سرعتله گئده بیلن کپسوللارین دوزلمهسینین آدیدیر. بو پروژه مطالعاتی مرحلهسینی دالیدا بوراخیب و عملیاتی مرحلهسینه آددیم آتیب.
بو پروژه برکلی و هاروارد کیمی دانشگاهلارین محققلری طرفیندن یولا سالینیب. کپسوللار، سس سرعتی ایله هاواسیز لولهلرین ایچینده حرکت ائلیهجکلر. Hyperloop Technologies شرکتی بو پروژهنین اجراسینی عهدهسینه آلیب.
بو پروژهنین بیرینجی فازی، لاس وگاسلا لوس آنجلسی بیر بیرینه باغلایاجاق. بو مسیر، طیاره سرعتی کیمی 20 دقیقهده طی اولاجاق آما داها آز خطر و داها آز هزینه ایله.
بو پروژهنین ایلکین سرمایاسی ۸.۵ میلیون دولار جیواریندادیر. آما برنامهیه گؤره ایکی طرفلی لوله، هر مایل اوچون 46 میلیون دولار جیواریندا خرج آپاراجاق. بئلهلیکله بو پروژهنین بوندان آرتیق هزینهیه احتیاجی وار.
اوشاقلاری گؤی یئمگه تشویق ائلهیین
یازار : میرزه عبدالصمد ملکی | بؤلوم : ساغلاملیق
+0 به یه ن
اوشاقلاری گؤی یئمگه تشویق ائلهیین
معمولاً اوشاقلارین اسپناه، یئرکؤکو، چوغوندور و اوخشار گؤیلری یئمگی سئومزلر. آما بو گؤیلر اونلارن بؤیومهسینه لازم اولان مادّهلردیلر. گؤیلر، خاصیتلی اولدوقلاریندان علاوه سویوق دَیمه و سایر ناخوشلوقلارین قاباغینی آلارلار.
اوشاقلاری زورلا بیر شئیی یئمگه و یا بیر ایشی گؤرمگه مجبور ائتمک دوز ایش دئییل. یا اصلاً ممکن ایش دئییل. بونا گؤره اونلارا گؤی یئدیرتمک اوچون تشویقلردن و اویونلاردان کؤمک آلماق لازمدیر.
اوشاقلار خورک یئمگه باشلایاندان گؤی یئمگه عادت ائلهمهلیدیلر. بوگونه قدر بو ایشی گؤرمهمیسزسه بو گوندن اونلارین غذالارینا گؤی قاتین. گؤیون دادی اوّلده اونلارا عجیب گلسه ده تدریجله اونا عادت ائلیهجکلر.
اوشاقلار بؤیوکلردن تقلید ائلهمگی سئورلر. بونا گؤره اونلارین گؤی یئمگی اوچون بؤیوکلر ده گؤی یئمهلیدیلر. اوشاقلارین آغیز دادی سیزین الیزدهدیر. اونلاری دَییشه بیلرسیز. مثلاً سالادین ایچینه کاهی، بامادور و خیاردان علاوه پیشمیش یاشیل نوخود دا آرتیرین. یاشیل نوخودون اندازهسی اونلاری یئمگه هوسلندیرهجک.
یئمهلی آشدا جور به جور معدنی مادّهلر و ویتامینلر وار. گوندهلیک جور به جور آشلارلا اوشاغی مختلف دادلارلا تانیش ائلهیین.
اوشاقلاری گؤی یئمگه تشویق ائلهیین. حتی اونلارا گؤی یئمک اوچون جایزه وئرین. بو مسأله ایشین باشلانیشیندا داها چوخ اهمیته مالکدیر.
بروکلی کلمی کیمی یاشیل رنگلی گؤیلری نارین دوغرایین کی او بیریلرین ایچینده گیزلنسین. اوشاقلارین یاشیل گؤیلره بازلیقلاری اولماز.
گؤیلری اونلارین سئودیکلری غذالارلا مخلوط ائلهیین و اونلارا غذا وئرنده غذانین بوشقابداکی دوزولوشو خوشا گلیم و اَیلَنجهلی اولسون. مثلاً سالادین ملزلمهلری ایله بوشقابدا دووشان شکلی یارادین.
گؤی آلماغا اوشاقلاریدا آپارین و آلاندا اونو گؤیلرین آدلاری ایله تانیش ائلهیین و هر بیرینی بیر ناغیل و خوشا گلیم شکلده اوشاغا تانیتدیرین.
اؤز حیاطیز اولسا اوردا جور به جور گؤیلر اکین و بو ایشی اوشاقلا بیرلیکده گؤرون.
اوشاق، گؤیلرین بیرینی سئومهسه اونون شکلینی دَییشین مثلاً بامادورو مزهلی شکلده دوغرایین و یا لاپ بالاجا بامادور اوشاغا وئرین.
اوشاق بوشقابینداکی گؤیون سئومهدیگینی دئسه، گولر اوزله اونو بوشقابیندان گؤتورون آما گلن سئری همان گؤیو آیری شکلده اونون بوشقابینا قویون. اوشاق او گؤیو سئونه قدر بو ایشی دوام ائدین. اوشاغا گؤیلرین دوغراماسینی اؤیردین بو ایشله او اؤزونو غذانین حاضرلاماسیندا شریک بیلر و اونو یئمگه هوسلنر.
ائولنمک یولوندا دوققوز قویو
یازار : میرزه عبدالصمد ملکی | بؤلوم : اجتماعی
+0 به یه ن
ائولنمک یولوندا دوققوز قویو
مناسب حیات یولداشی سئچمک، یاشاییشین اَن مهم انتخابیدیر و بو زمینهده بالاجا اشتباه انسانی بیر عمر پشیمان ائلهیه بیلر. جماعتین چوخو اَن یاخشی تصمیم توتدوقلارینی دوشوندوقلاری زمان، اَن بؤیوک اشتباهلارینی ائلهدیکلی زمان اولور. بونا گؤره حیات یولداشی سئچمک ایستهسز بو ایشی عقل اوزو ایله گؤرون و یولوزون اوستونده دوزولموش اشتباه قویولارینا دوشمکدن چکینین.
ائولنمک نیّتینده اولساز بو دوققوز مسألهده توولانماماغا دقّتلی اولون:
بیرینجی قویو: گؤزللیک
هامیمیز گؤزللیگی سئویب اونا جذب اولاریق. آما حیات یولداشی سئچمکده بو مسألهنین حددن آرتیق نقشی اولسا ایشی اوتوزموسوز. یاخشی اولار ائولنمکدن اوّل سیزه نهلرین بیرینجیلیکده اولدوغونو بللی ائلهیهسیز. هرچند گؤزللیگین سیزه اهمیتی وار، آما نهلرین گؤزللیکدن داها آرتیق اهمیتی وار؟ هانسی معیارلاری گؤزللیگه قربان وئره بیلرسیز و گؤزللیگی هانسی معیارلارا قربان وئرمگه حاضرسیز؟ بو انسان بو قدر گؤزل اولماسایدی یئنهده اونونلا ائولنمگه حاضریدیز؟
ایکینجی قویو: اجتماعی موقعیت
اجتماعی موقعیت، حیات یولداشی انتخابیندا چوخلو اشتباهلارا سبب اولان مسألهلردندیر. گؤزه گلیم موقعیتلر، انسانلارین او بیری خصلتلرینی گیزلهده بیلر. بونا گؤره بئله انسانلاری حیات یولداشی سئچمک ایستهینده آرتیق دقّت ائلهمهلیسیز. دقّت اولونماسا سیز او طرفین «موقعیتی» ایله ائولنیب آما سیزه مجهول اولان «اؤزو» ایله بیر دام آلتیندا یاشاماغا مجبور اولاجاقسیز.
بونا گؤره بئله آداملا ائولننده دوشونمهلیسیز کی او انسانین بو موقعیتی اولماسایدی یئنهده اونونلا ائولنمگه حاضر اولاردیز؟
اوچونجو قویو: حددن آرتیق سئومک
ائولنمگه لازم اولان ملزمهلرین بیریده سئومکدیر، آما سئومک هر شئی دئییل. ائولنمگین انگیزهسی فقط سئومک اولسا، اونون نفرت اوزو ایله داغیلماسینی گؤزلهمک اولار.
حیات یولداشی سئچمگین اَن قورخولو حاللاریندان بیری سئودالی اولماقدیر. بو حالدا، سیز احساسات و عشقین تأثیری آلتیندا واقعیتلری گؤرمگه گوجوز چاتماز. عاشق فقط گؤزللیکلری گؤرر. عاشق انسانا دئسن بیر آزدا عقل اوزو ایله باخ، اصلاً قبول ائلیه بیلمز. چونکی مغز، بو احساسات ایچینده طبیعی ایشینی گؤره بیلمز.
بئلنچی موقعیتلرده یاخشی اولار رابطهدن فاصله آچیب سئوگی حرارتینین آزالماسینی گؤزلهیهسیز، سونرا عقل اوزو ایله گلهجگیز اوچون تصمیم توتاسیز.
دؤردونجو قویو: تکلیک و تنهالیق حسّی
سوبالیغین تکلیگی بعضاً دؤزولمز اولور. ائولی یولداشلار بیر یئره ییغیشاندا اولا بیلر سیز سوبای اولدوغوز اوچون اونلارین جمعینه داخل اولا بیلمیهسیز. فامیللیقجه گزمگه گئدیرسیز، هامی اؤز حیات یولداشی ایله بیردیر آما سیز تکسیز. همکارلاریزین هامیسی ایشدن ائوه قاییداندا اونلاری اهل عیالی گؤزلور آما سیزی در-دیوار. بو آندا خطر زنگی چالماغا باشلیر.
بو تکلیک حسّی، سیزی هر نه تئزراق ائولنمگه سوق وئره بیلر. سیز بو حسّین ایچینده اولان زمان ،بیری راستیزا گلسه اونو نجات فرشتهسی بیلهجکسیز و آغینا قرهسینه باخمادان ائولنمک قراری وئرهجکسیز.
بو حس چوخ راحت سیزی اشتباها سالا بیلر. بو حس سیزده یارانمیش اولسا یاخشی اولار اونو دوستلار و یا فامئل جمعینده اولماقلا آرادان آپاراسیز و سونرا ائولنمگه اقدام ائلیهسیز.
بئشینجی قویو: تلسمک
سیز، طایفانین سوبای قالمیش تک جوانیسیز، هامینین گؤزو سیزدهدیر کی هاواخت ائولنهجکسیز. سیز ائوین بؤیوک باجیسیسیز کیچیک باجیلار ائولنمک اوچون سیزی گؤزلورلر. آخی اونلارین ائلچیسی وار! و یا ائولنمگه یوبانمیسیز و ایندی بیردن بیره باخیب گؤرورسوز کی ائی وای قوجالدیم، فوراً ائلنمهلییم! بو مسألهلرین هئچ بیری سیزی تلسدیرمهمهلیدیر.
تَلَسیک زمانلاردا اولان انتخابلارین اشتباه احتمالی چوخ اولور. بونا گؤره، حیات یولداشی سئچمکده اصلاً تَلَسمهیین.
آلتینجی قویو: ناقص تانیماق
بیر انسانی کامل تانیمامیش اونونلا ائولنمک کاملاً اشتباه ایشدیر. اونو هفته باشلاری شام یئمکله و یا فقط تلفونلا دانیشماقلا تانیماق اولماز. بیری ایله 20 ایل بویو بوجور رابطه اولسا دا اونو تانیماق اولماز. بیری ایله ائولنمک ایستهسز اونون یاشاییشینی، خانوادهسینی، کئچمیشینی، اخلاقینی و دوشونجهسینی تانیمالیسیز.
یئددینجی قویو: روحی بحران
قایاقکی رابطهدن اورگیز سینیب، هله ده اونون یارالاری ساغالماییب و عادییاشاییشا قاییتمامیسیز، ایندی اؤزوزه بیر همدم آختاریرسیز. آما بو وضعیتده ائولنمگه تصمیم توتماق و حیات یولداشی سئچمک اشتباه حرکتدیر.
روحی بحران آیری مسألهلره گؤره ده یارانا بیلر. اولا بیلر تازالیقدا یاخین آدامیزی الدن وئرمیش اولاسیز و یا ایشسیز قالاسیز و یا سیزی بحرانا سالان هر مسأله قاباغا گله بیلر. بحران شرایطینده حیات یولداشی سئچمک سیزه گلهجکده مشکله سالا بیلر. چونکی سیز بحراندا اولاندا یاشاییشا باخدیغیز زاویه فرقلیدیر و او آندا نظریزه مناسب گلن شخص، بحراندان سونرا آیری جور گؤروشه بیلر. بحراندان سونرا آییلیب گؤرهجکسیز کی بو آداملا اصلاً تناسبوز یوخدور و تعجب ائلیهجکسیز نه جور اولوب اونونلا ائولنمیسیز.
سککیزینجی قویو: سرخوشلوق و هیجان
سیزه خوش گئچن بیر قوناقلیقدا و یا تویدا نظریزه یوخولاردا آختاردیغیز و یئرده سیزه راست گلن بیری ایله تانیش اولموسوز. اونون بارهسینده دوشوننده ایچیز سئوینجله دولور و هیجانلانیرسیز. یاخشی احساسدیر ! آما ال ساخلایین و ائولنمگه تلسمهیین کی اوچورومون قیراغیندا دایانمیسیز.
مثبت هیجانلار، منفی هیجانلار کیمی انسانی دوغرو تصمیم توتماقدان یاییندیرار. خوش لحظهلرین سرخوشلوغو انسانین باخدیغی زاویهنی دَییشر و انسان اؤز همیشهکی گؤزو ایله باخانماز. انسان او حالدا هر شئیی گؤزل گؤرر و هر شئیه مثبت باخار. یاخشی اولار بو حاللاردا ائولنمگه تلسمیهسیز. ذهنین آراملاشماسی اوچون بیر مدّت دؤزون.
دوققوزونجو قویو: بسه بسلیک
بسه بسلیک انسانین گؤزونو واقعیتلرین اوزونه باغلار. انسان بیری ایله بسه بسلیک ائلهینده تصمیملرینین چوخو اشتباه اولار. چونکی او آندا تکجه هدفی بسهبسلیک ائلهدیگی شخصدن قاباغا دوشمکدیر و بو یولدا چوخ شئیلری قربان وئره بیلر.
شاید بیرینین گؤزونده یوخاری گؤروشمک اوچون خاص بیر انسانلا ائولنهسیز. و یا دوستوزون فلان طایفاداکی بیر شخص ایله ائولنمهسی، سیزی داها یوخاری بیر طایفادان ائولنمگه هوسلندیره. آما ال ساخلایین ! یاخشی اولار بسه بسلیگه آیری یئر تاپاسیز. ائولنمک، بوجور شوخلوقلار گؤتورمز.
بوغدا جوجرمیشی انرژی دولو
یازار : میرزه عبدالصمد ملکی | بؤلوم : ساغلاملیق
+0 به یه ن
بوغدا جوجرمیشی انرژی دولو
بوغدانین جوجرمیشی، اوشاقلارین بؤیومهسینه و بؤیوکلرین انرژی تازالاماسینا کؤمگی اولان ارزشلی مادّهلردندیر.
بوغدا، بیر آز ایستیلیک و رطوبت جهتیندن معتدل و یئمهلیرین اَن یاخشیلارینداندیر. بوغداسی شیمیایی کودسوزلا عمله گلمیش، خمیر مایهسی طبیعی اولان، خمیری یاخشی گلمیش و ملایم ایستی ایله پیشمیش چؤرک، انسانین اساس غذالاریندان اولار.
آیری حبوبات کیمی بوغدا دا سودا پیشیب تقویت ائلهین غذا کیمی مصرف اولا بیلر. کؤپ گتیرمهمهسی اوچون اونا شکر و دارچین اضافهلتمک اولار. بوغدا آریقلاری کؤکلتمکده تأثیرلیدیر.
بوغدانین جوجرمیشی، اوشاقلارین بؤیومهسینه و بؤیوکلرین انرژی تازالاماسینا کؤمگی اولان ارزشلی مادّهلردندیر.
بوغدا جوجرمیشینی نئجه حاضرلایاق: بیر آز بوغدانی بیر کاسا سویون ایچینه تؤکون و سویونو هر گون دَییشین. هاوالار ایستی اولورسا گونده ایکی دفعه بو ایشی گؤرمهلیسیز. اوچ دؤرد گوندن سونرا بوغدا جوجرمگه باشلار. بو زمان سویونو بوشالدیب یاش بیر دستمالین آراسیندا سینینین ایچینه سرین، اوستونه ده یاش دستمال چکین. بو دستمالاین یاش قالماسی اوچون، اونا هردن سو سپین. بوغدالارین جوجرمیش سغهلری بیر بارماق بندی بویدا اولانا قدر بو ایشه دوام ائدین. سونرا گؤتوروب استفاده ائلهیین.
بوغدا جوجرمیشینی سوپ، سالاد و سمنیده ده استفاده ائلهمک اولار. حتی اونو قورودوب دارتاندان سونرا شیرنی و حالوا پیشیرمکده دهاستفاده ائلهماک اولار.